جام جهاني فوتبال به عنوان يک پديده، داراي کارکردهاي مختلفي است که شناخت اين کارکردها و نحوه تعامل آنها با پديده هاي اجتماعي مي تواند اثرات مانذگاري را در همه حوزه هاي اجتمتاعي برجاي بگذارد. توجه به بعد عمومي و فراگيران رويداد مي تواند به نوعي جايگاه و نقش روابط عمومي را در اين رويداد مهم در نقطه توجه کارشناسان اين حوزه قرار دهد.

  خاستگاه  اوليه و اصلي  ورزش فوتبال کسب لذت و سرگرمي بوده و جام جهاني فوتبال که از سال 1930شروع شده بر پايه برنامه صلح تهيه و تدوين شد.

از آنجا که فوتبال جزء يکي از ورزش هاي پر طرفدار محسوب مي شود المپيک ها و جام جهاني که با کارکرد صلح در جهان نقش خود را آغاز کرده اند امروزه بيشتر به کارکردي اقتصادي و رقابتي و به پديده اي اجتماعي و جهاني تبديل شده اند و اين پديده اي که توانسته کل جامعه و جهان را تحت تاثير خود قرار دهد.

 اما از نقطه نگاه دانش روابط عمومي تجاري شدن و جهاني شدن فوتبال مي تواند کمک بزرگي براي توسعه کشورها باشد. البته کشورهايي که بتوانند از لحظه لحظه اين رويداد استفاده کنند، خواهند توانست نهايت بهره را از اين موقعيت به دست آورند. به طور مثال شرکت ورزشي پوما از مدت ها قبل از شروع جام جهاني تيزرهايي را تهيه کرد و به نمايش گذاشت که بيشتر جنبه ارتباطي و روابط عمومي داشتند و جنبه هاي تبليغاتي آن کمتر به چشم مي آمد. از نگاه مشتري محور روابط عمومي، اين موضوع يعني اينکه: استفاده از جام جهاني فقط منحصر به زمان برگزاري بازي ها نيست و قبل از شروع بازي ها هم مي شود از اين رويداد استفاده مناسب كرد.

اگر توجه کنيم که فوتبال ديگر جدال بين بازيکنان و مربيان نيست بلکه امروز فوتبال تا آن حد پيش رفته که توانسته شرايط سياسي، اجتماعي و فرهنگي جهان را تغيير داده و به يک پديده فراگير تبديل شود درخواهيم يافت که مي تواند رمينه اي مناسب براي ارتباط موثر با مخاطبان باشد.

در زمان برگزاري اين بازي ها ميليون ها بيننده در پاي گيرنده هاي خود به جز فوتبال پيام هاي زياد و متفاوت ديگري را هم دريافت مي کنند و اين فرصت موقعيت مغتنمي است که کارشناسان و انديشمندان حوزه روابط عمومي از آن غافل نشوند.

به نظر مي رسد اغلب شركت هاي ايراني از قبل برنامه مشخصي براي استفاده مناسب از اين رويداد نداشتند و با عجله و بدون برنامه و طرح مشخص و مناسب، اثرات آن را به سطح نازلی تقليل دادند. البته فرصت ها هميشه باقي هستند و اگر ازهمين امروز هم برنامه ريزي كنيم مي توانيم، چهار سال ديگر در جام جهاني دور بعد حضور در خور و شايسته‌اي  داشته باشيم.

برگزاري مسابقات فوتبال در سطح جهاني امروزه در نزد بسياري از جامعه شناسان به عنوان ابزاري براي اندازه گيري ميزان همبستگي ملي مورد استفاده قرار مي گيرد و فوتبال مي تواند در بالا بردن اين همبستگي نقش مهمي ايفا کند. يکي از کارکردهاي ورزش بالا بردن همبستگي ملي است و کشورهايي که از تعدد اقوام برخورداند از ورزش هاي گروهي بويژه از فوتبال به عنوان بالا بردن وحدت ملي استفاده مي کنند و اگر امروزه فوتبال به عنوان نمادي براي جهاني سازي نام برده مي شود براي اين است که تمامي بازيکنان از تمام نژادها، قوم ها و فرهنگ ها را دور هم جمع مي کند و تحت قواعد يکسان و جهاني به مسابقه مي پردازند.

اکثر مردم کشور آفريقاي جنوبي که از نژادهاي مختلف تشکيل شده و به سرزمين رنگين کمان مشهور است، برگزاري اين نوع مسابقات جام جهاني را گامي در جهت برطرف کردن مسائل قومي و نژادي مي دانند که تمامي مردم به بهانه برگزاري آبرومندانه اين مسابقات مسائل وتنش هاي قومي را کنار بگذراند.

 بد نيست که بدانيم به طور نمونه حداقل 32 کشور جهان در مدت حدود يک ماه در خاک آفريقاي جنوبي (از 21 خرداد تا 20 تير)، محصولات فرهنگي خود را به نمايش مي‌گذارند.

کشور آلمان در 25 روز جام جهاني، بدون توجه به اين که تيم ملي فوتبالش تا فينال بازي‌ها صعود کند يا خير، 24 کنسرت، 4 نمايشگاه صنعتي، 3 کاروان فرهنگي خياباني، 4 تئاتر تاريخي و 2 نمايشگاه ورزشي برگزار مي‌‌کند.

کشور ايتاليا در جام جهاني 2010 آفريقاي جنوبي، نمايشگاه موسوم به "کاتوليک و واتيکان " را برگزار مي‌کند.

کشور هلند پيش بيني کرده در مدت زمان 25 روز جام جهاني حداقل تا مرز 5 درصد به رشد صنعت گردشگري خود کمک کند. بيش از 800 جوان آموزش ديده و داراي مدرک راهنماي گردشگي از هلند در اين مدت به شهرهاي مختلف سر زده و با پخش تراکت‌هايي به تبليغ مناطق ديدني کشورشان، هلند اقدام مي‌کنند.

 از سويي ديگر بسياري از سياستمداران معتقدند  ورزش وسيله اي مناسب براي برقراري رابطه کشورهاست. دست دادن بازيکنان دو کشور با يکديگر و لباس عوض کردن و دادن هديه به يگديگر و حضور مسئولين رده بالاي کشور در بازي فوتبال، مي تواند زمينه ايجاد نوعي رابطه بين کشور ها باشد. البته ميزان بهره گيري از اين اتفاقات هم به نوع بهره برداري آن بستگي دارد و اگر با برنامه هاي مناسب ايجاد ارتباط و مردمداري همراه نباشد، با اثرات ماندگار و ديرپايي قرين وهمراه نخواهد بود.

يکي ديگر از کارکردهاي فوتبال بهبود وضعيت اقصادي کشورهاست. ورزش بعنوان بخش پيشتاز مي تواند اقتصاد را به جلو ببرد، چرا که ورزش در زمينه ايجاد نيروي انساني سالم نقش مهمي ايفا می کند و ورزش هايي که براي اکثريث افراد لذت بخش باشد نقش دو چنداني در اين زمينه ايفا مي کند و ورزش به انسان ها ياد مي دهد تا چگونه براي رسيدن به اهداف خود مشکلات را کنار گذاشته و بر تنبلي فائق بيايند.

در بعد کلان نيز کارکرد اقتصادي مي تواند برکل جامعه تاثير گذار باشد و اگر عده اي از فوتبال به عنوان صنعت ياد مي کنند براي اين است که بسياري از مشاغل را در جامعه ترويج مي کند، به عنوان مثال در دوره قبلي برگزاري جام جهاني فوتبال، حدوداً سه ماه قبل از برگزاري جام جهاني در آلمان کليه هتل هاي اين کشور رزرو شده و دو ميليون توريست وارد اين کشور و براي نزديک به 20 هزار نفر شغل موقت ايجاد شد و بر اساس همين آمار کارشناسان معتقدند در زمان برگزاري جام جهاني نرخ رشد ناخالص ملي آلمان به ميزان 2 درصد افزايش يافت که مي تواند در بهبود نسبي اوضاع اقتصادي اين کشور نقش مهمي باشد.

پس از پايان مسابقات دولت آلمان گزارش داد که درآمد اين کشور طي يک ماه برگزاري مسابقات تنها از محل توريسم به بيش از 400 ميليون‌ دلار بالغ شده است. طبق گزارش ديگري اين تورنمنت 50‌هزار فرصت شغلي تازه در آلمان ايجاد کرد و آثار جانبي حاصل از آن در تمام بدنه‌ اقتصاد اين کشور منتشر شد. رستوران‌ها و کافه‌هاي آلمان در تمام طول ساعات روز مملو از مشتري بودند و شمار مسافران به اين کشور حتي 15 ميليون از رقم پيش‌بيني شده نيز فراتر رفت.

نکته مهمي که دراين ميان نبايد مورد غفلت قرار گيرد، زمينه هاي مناسبي است که از طريق فعاليت هاي روابط عمومي براي بهره برداري همه جانبه از اين رويداد تدارک ديده شده است.

اطلاع رساني در خصوص ايجاد امکانات و تسهيلات مناسب، معرفي جاذبه هاي توريستي، ايجاد اطمينان از مسائل رفاهي وايمني و... از مواردي هستند که تاثيرگذاري واقعي آنها نه از راه تبليعات، بلکه به واسطه روابط عمومي ممکن است.

شعار رسمي مسابقات  ورزشي جام جهاني در آفريقاي جنوبي اين بود: «حالا وقتشه!»  اين شعار حکايت از اين موضوع دارد که آنها مي دانند اين فرصتي تکرار نشدني است که بايد قدرش را بدانند. اين باور که آفريقايي‌ها در قرني که قرار است قرن پيشرفت و هرچه غني‌تر شدن اين قاره باشد جام جهاني را فرصتي مناسب براي  براي ابراز وجود مي‌دانند و همه اينها نشان از اين دارد که آنها از بعد روابط عمومي به اين قضيه نگاه کرده اند و به خوبي هم بهره گرفته اند.

نویسنده: محمد دشتی